sunnudagur, janúar 01, 2017

1. janúar 2017 - Flakk um heima og geyma



Það er erfitt að halda því fram að ég hafi víða farið. Fimmtán ára gömul komst ég í fyrsta sinn til útlanda, var á gömlum togara sem sigldi með aflann til Bremerhaven í Þýskalandi. Síðar sama vor náði ég því að koma til annarra fiskibæja erlendis, Cuxhaven, Grimsby og Hull. Um sumarið kom ég í fyrsta sinn á ævinni til Akureyrar er mér var boðið með í ferð norður á gömlum Landrover jeppa og gist á tjaldsvæðinu ofan við miðbæinn á Akureyri.

Svo liðu árin og ég bætti við mig höfnum bæði á Íslandi og erlendis. Sumarið 1983 ók ég í fyrsta sinn í gegnum Vík í Mýrdal. Áður hafði ég náð því að koma til hafna í Norður-Afríku, Miðausturlöndum og Norður-Ameríku auk flestra hafna á Íslandi og margra hafna í Evrópu beggja megin gamla járntjaldsins.

Það hafa ekki mörg ríki bæst við eftir að ég hætti til sjós, en nokkur, Írland, Sviss, Austurríki, Slóvakía, samanlagt kannski 40 ríki. Árin sem ég hefi lifað eru líka orðin 65.

Ég á sex barnabörn. Yngsta barnabarnið verður sex ára gömul á þrettándanum. Þegar ég var á hennar aldri hafði ég aldrei komist út fyrir suðvesturland, hafði vissulega komið austur í Biskupstungur og út á Kjalarnes, en ekki mikið meira en það. Sonardóttir mín hefur ferðast víða um Ísland, komið til Kanaríeyja, býr í Skotlandi ásamt foreldrum sínum þar sem hún gengur í skóla, talar tvö tungumál fyrirhafnarlaust.

Hvernig á ég að geta verið henni og níu ára bróður hennar fyrirmynd þegar ég veit að þau eru löngu orðin heimsborgarar? Lífsreynsla þeirra er orðin allnokkur. Þau eru að ná því að verða fyrirmynd fyrir mig sem kom til útlanda í fyrsta sinn á gömlum togara þegar ég var fimmtán ára gömul. Þau eru öfundsverð af hlutskipti sínu, en um leið hefi ég kannski ýmislegt annað að gefa þeim, reynslu af fátækt, af unglingaþrældóm, af misskiptingu, en ekki síst af þjóðfélagi sem enn var í fjötrum hafta og þvingana um árabil. Af heimsmenningunni geta þau kennt mér, ekki öfugt.

föstudagur, desember 23, 2016

23. desember 2016 - Jólatré



Ég fór að velta fyrir mér af hverju svo margt fólk setur upp jólatréð á Þorláksmessu. Þegar ég var að alast upp var jólatréð skreytt á Þorláksmessu. Þetta var fyrir daga skötuhlaðborða og það var einungis ein útvarpsstöð sem sendi út kveðjur til fólks í landi á Þorláksmessukvöld, en sjómenn fengu sínar kveðjur eftir hádegi á aðfangadag jóla og kveðjur frá Íslendingum erlendis voru fluttar í útvarpi á annan dag jóla. Svo datt pabbi í það eftir að hafa skreytt jólatréð og þar með lauk jólagleðinni, stundum, þó ekki alltaf.

Sjálf var ég ekki með jólatré í mörg ár eftir að ég skildi við þáverandi maka fyrir meira en þremur áratugum. Er ég flutti í núverandi íbúð fyrir tólf árum síðan kom ég við í Garðheimum og keypti stórt og mikið gervitré og setti upp og skreytti snemma á aðventunni. Það fékk að vera uppi fram í miðjan janúar, eða framyfir sænsku jólalokahátíðina Tjugondedag Knut, þ.e. 13. Janúar. Síðan þá hefi ég haldið þessum sið, að skreyta jólatréð í byrjun aðventu og framyfir miðjan janúar. Sama saga gildir um önnur jólaljós, svalalýsingar og þess háttar. Byrja að fækka þeim um miðjan janúar.

Af hverju ekki?

Hér á ég alla jólaóróana frá Georg Jensen. Af hverju má ekki láta þá njóta sín tvo mánuði ársins í stað þrettán daga? Sömu sögu er að segja um neyðarjólasveinana, þ.e. neyðarkalla björgunarsveitanna sem fá að hanga á heimilinu jafnlengi.

Í svartasta skammdeginu er jólalýsingin nauðsynleg. Af hverju ekki að reyna að njóta hennar eins og kostur er?

sunnudagur, nóvember 13, 2016

13. nóvember 2016 - Um björgunarskip



Ég er ekki sátt.

Það eru að verða fjögur ár síðan ég bauðst til að fara á þyrluæfingu með Slysavarnaskóla sjómanna sem vélstjóri á björgunarskipinu Ásgrími S. Björnssyni. Viku síðar þurfti ég að fara aftur og þá ein vélstjóri þar sem sá sem hafði farið með vikuna á undan var upptekinn. Sú ferð var ekkert verri og og ég hefi farið margar ferðirnar eftir það, ekki aðeins á æfingar með Slysavarnaskólanum, en einnig á aðrar æfingar, útköll á sjó, verkefni á hafi úti, aðstoð við báta. Meira að segja farið langleiðina til Grænlands á þessum ræfilslega bát og langt út fyrir það svæði sem okkur er ætlað, allt fyrir málstaðinn.

Á æfingum með Slysavarnaskóla sjómanna hefi ég tekið virkan þátt í þjálfun íslenskra sjómanna við raunaðstæður, hent þeim í sjóinn við misjafnar aðstæður með bros á vör og tekið á móti þeim þar sem flestir þeirra koma til baka með bros á vör eftir að hafa fengið ómetanlega reynslu af sjóbjörgun sem fylgir þeim til framtíðar í störfum þeirra til sjós.

Auk þess að vera vélstjóri á björgunarskipinu Ásgrími S. Björnssyni hefi ég einnig tekið þátt í fjáröflun fyrir björgunarsveitina Ársæl og Slysavarnafélagið Landsbjörgu, selt flugelda og neyðarkalla og gengið vel. Allt hefur þetta verið gert í sjálfboðavinnu og ég hefi notið þess að gera gagn, farið í eitt og eitt útkall á minni bátum, en ávallt neitað öllum útköllum til fjalla, læt yngra fólkinu um slíkt.

En nú er ástandið orðið slíkt að ég veit ekki hvort ég geti tekið þátt öllu lengur í sjóbjörgunarstarfi og þyrluæfingum. Fyrir alllöngu var okkur tilkynnt að búið væri að segja björgunarsveitinni Ársæli upp sjóbúðinni, bátaskýlinu í gamla Slysavarnarfélagshúsinu að Grandagarði 14. Þar hékk lengi björgunarskip í davíðum en þegar bátakostur var endurnýjaður var skýlinu lokað og útbúin flotbryggja neðan við húsið sem síðan hefur verið aðsetur björgunarskipa Slysavarnarfélagsins og síðar Landsbjargar. Við höfum fengið að halda skýlinu sem sjóbúð, en eftir að húsið var selt einkaaðilum sitjum við upp með ótryggan leigusamning og nú hefur okkur verið sagt upp húsnæðinu og eigum að yfirgefa húsnæðið um áramót.

Einhverjar þreifingar hafa átt sér stað milli björgunarsveitarinnar Ársæls og Faxaflóahafna og Faxaflóahafnir hafa boðið okkur afnot af timburskúr sem er áfastur við vigtarhús við Grandagarð 12. Skúrinn er hinsvegar aðeins 10-12 fermetrar, rétt nægilega stór fyrir geymslu sjógalla og lítið meira, ekkert salerni, engin aðstaða til að skola galla, til geymslu hlífðarfatnaðar eða varahluta. Engin bílastæði sem þarf að nota við útköll. Þetta er engan veginn ásættanlegt fyrir sjóbjörgunarsveit. Sum okkar höfum lagt fram hugmyndir  um flutning sjóbjörgunarsveitarinnar inn að Skarfabakka hjá Viðeyjarferjunni en slíkt má stjórn félagsins ekki heyra nefnt, það þarf að sameina starf félagsins, ekki sundra. Ég skil það þótt ég sé ósammála.

Ég er að verða 65 ára gömul og þvagblaðran farin að segja til sín. Ég þarf að komast á salerni mun oftar en áður var. Slíkt fylgir aldrinum og kuldi eykur á vandræðin.

Það er stöðugt verið að bæta við bátum í ferðaþjónustu. Hvalaskoðun, lundaskoðun. Viðeyjarferðir. Ef eitthvað gerist í framtíðinni, verður skip tilbúið til að sinna skyndiútköllum til aðstoðar við þessa báta?
Ég er ekki sátt.


Mig langar til að geta haldið sjálfboðastarfinu áfram, en ég er ekki viss um að ég geti tekið þátt í starfinu eftir áramótin. Svo virðist sem að græðgisvæðing ferðamennskunnar sé að koma í veg fyrir að ég geti tekið þátt í starfi björgunarsveitarinnar Ársæls í framtíðinni sem vélstjóri á björgunarskipinu Ásgrími S. Björnssyni. Ég á mér þó enn þá von að Landhelgisgæslan og aðrir stuðningsaðilar finni lausn sem allir geta sætt sig við. Annars er ég hætt og finn mér önnur áhugamál.

Uppfært klukkan 17.00
Búið að fresta uppsögn okkar frá sjóbúðinni um einhverja mánuði.

laugardagur, október 08, 2016

8. október 2016 - Handlang



Ég var að horfa út um glugga heima hjá mér í morgun og sá hvar fólk var að bera búslóðina sína í flutningabíl fyrir utan eitt húsið nærri mér. Það er að sjálfsögðu alveg ótækt að fólk vilji yfirgefa mig og þægilega nærveru mína sem nágranna, en þar sem viðkomandi tilheyrðu öðru lóðarfélagi en mínu gat ég ekki annað en óskað þeim velfarnaðar á ókunnum slóðum í huganum.

Það var þó annað mér þótti ótækt. Fyrst sá ég mann bera kassa út í bíl og hljóp svo inn og svo kom annar maður með kassa í bílinn og hljóp svo inn og svo kom þriðji maðurinn með kassa og hljóp svo inn og svo kom fjórði maðurinn með kassa og hljóp svo inn og svo kom fyrsti maðurinn með kassa og hljóp svo inn og svo áfram koll af kolli. Skelfing eru þetta kjánaleg vinnubrögð hugsaði ég og hló í huganum að óþarfa erfiði mannanna,en rifjaði svo upp í huganum er ég flutti hingað og sömu vinnubrögð voru viðhöfð. Af gömlum vana ætlaði ég að notast við handlang en enginn tók mark á slíku og enginn tók við og ég þurfti að hlaupa með sérhvern kassa alla leið sem og þeir sem aðstoðuðu mig við flutninginn gerðu hið sama, hlupu með sérhvern kassa upp um tvær hæðir og síðan niður aftur eftir næsta kassa og báru upp tvær hæðir. Þegar allir kassarnir voru komnir ásamt öllum húsgögnum voru allir burðarmennirnir uppgefnir af þreytu. Þvílíkur kjánaskapur, en ég hafði að einu leyti afsökun, var illa haldin af flensu á flutningadeginum og því ekki hörð á skipulaginu og lét öðrum um að skipuleggja vinnuna

Hvenær lagðist handlang af á Íslandi? Í minningunni var ávallt notast við handlang þegar fleiri manns voru til staðar við flutninga, sá sem neðstur var rétti þeim sem var fyrir ofan kassann og svo koll af kolli uns kassinn var kominn á sinn stað og þá var næsti kassi kominn langleiðina upp og fólkið þurfti ekki að hlaupa fleiri hæðir í tilgangsleysi til að sækja kassa sem voru úti í bíl, heldur létu manninn fyrir neðan rétta sér kassann og komu honum áfram til mannsins sem beið fyrir ofan.

Er þetta kannski enn eitt dæmið um að Íslendingar eru hættir að kunna að vinna skipulega? Er nema von að illa er komið fyrir þessari þjóð þegar einfaldasta flutningatækni er orðin óþekkt fyrirbæri og kjánaskapur.

föstudagur, ágúst 12, 2016

12. ágúst 2016 - Um loftskeytamenn og sendisveina



Ég man þá tíð þegar ekkert fyriræki þóttist fyrirtæki með öðrum fyrirtækjum nema að sendisveinn á unglingsaldri á reiðhjóli sæi um ýmis léttari aðföng,  sá um að skreppa í bankann og jafnvel að sækja pantaða nælonsokka fyrir skrifstofustúlkurnar sem þurftu að vera huggulegar til fara í vinnunni en máttu ekki yfirgefa vinnustaðinn fyrir slíkan munað.

Ég man einnig þá tíð þegar ekkert skip þóttist skip með skipum nema að loftskeytamaður væri um borð. Hann hamaðist á morselyklinum daginn út og daginn inn og taka á móti skeytum og sinna nauðsynlegum símtölum áhafnarmeðlima við land sem og að gefa upp aflatölur til annarra togara eða skrá veðurlýsingar á Ameríkuskipum og senda í land.

Hvað eiga þessar tvær stéttir sameiginlegt? Jú svarið er einfalt, það er nánast búið að útrýma þeim. Síðasti loftskeytamaðurinn sem ég var með til sjós var hann Andrés sem kom um borð í hann Álafoss eftir að skipið var lengt árið 1985 og fór þar með yfir þau stærðarmörk þar sem ekki var krafist loftskeytamanns. Það má svo deila um það af hverju mestur hluti af lestarrými skipsins var skráður sem opið rými til að minnka brúttórúmlestatölu skipsins. Síðar var svo loftskeytamaðurinn endanlega afskráður og þekkist vart lengur á öðrum skipum en stærstu skemmtiferðaskipum.

Sendisveinninn fékk álíka útreið. Þegar ég byrjaði hjá Hitaveitunni fyrir tveimur áratugum var Elli sendill. Öfugt við sendla fyrri tíma var hann á bíl og að nálgast eftirlaunaaldur og hann sá um aðföng og bankaerindi og ýmislegt annað sem sendlum er uppálagt að gera. Um svipað leyti og Orkuveitan flutti á Bæjarhálsinn komst Ellert á aldur og enginn ráðinn í hans stað. Tölvutæknin hafði gert hann óþarfan að mestu.

Ég rifja upp tímann þegar ég var sendill hjá Ræsi hf frá tólf ára og til fjórtán ára aldurs þegar öll almennileg fyrirtæki voru með sendla á reiðhjóli, hálfan daginn á veturna, allan daginn á sumrin og í skólaleyfum. Einhverntímann ca 1965 taldist mér til að ég væri með tvær milljónir króna í reiðufé í hliðartöskunni minni, einkennistösku sendisveinsins og það voru nokkur bílverð þess tíma geymd í töskunni góðu, kannski verð 15-20 Volkswagen bifreiða sem þá kostuðu rúmlega 100 þúsund krónur stykkið. Það þurfti að tæma pósthólfið á pósthúsinu daglega, fara með bréf í póst og afgreiða póstkröfur og aðrar póstsendingar og allt gert af reiðhjóli. Ég sé í anda fólk senda tólf til þrettán  ára barn í bankann með margar milljónir í töskunni í dag. Gleymdu því! Eða þegar setið var fyrir bankastjóranum fyrir hönd forstjórans. Þetta var samt góður tími og ég sakna hans að vissu leyti.

Öll þessi ævintýri æskunnar rifjuðust upp fyrir mér þegar ég var á vaktinni og þurfti nauðsynlega að skreppa út í bæ með nauðsynleg skjöl vegna bílasölu og enginn til að leysa mig af þar sem ég má ekki yfirgefa vinnustaðinn á vaktinni. Sem betur fer bjargaði deildarstjórinn mér með því að hann þurfti að fá sér göngutúr í hádeginu og tók skjölin með sér til Frumherja og lét skrá þau. Ég er honum þakklát fyrir greiðann en samt saknaði ég sendisveinsins góða sem var í öllum stærri fyrirtækjum á árum áður.

Heimur versnandi fer, eða hvað?
Eru fleiri stéttir sem fólk man að búið er að útrýma?